De avonden worden nu elke week merkbaar korter, en dat is precies het moment waarop mijn woonkamer het laat afweten. Niet omdat de bank niet klopt of de muurkleur verkeerd is, maar omdat er om zeven uur precies één lamp aan gaat en die recht boven het hoofd van iedereen hangt. Een kamer met één lichtbron in het plafond voelt als een wachtruimte, hoe mooi de bank er ook staat.
House Beautiful zette de verlichtingstrends voor dit najaar op een rij en de rode draad daarin is dat ontwerpers klaar zijn met het plafond. Gelaagd licht, zachte schijnsels en lampen die eruitzien als een object in plaats van als een lichtbron. Mooi verhaal, alleen gaat het meestal over hele huizen. Ik heb het teruggebracht tot vijf ingrepen rond de bank, want daar zit je en daar valt de winst.
1. Twee lampen naast de bank, en de plafondlamp uit
Dit is de ingreep die het meeste doet en het minste kost. Zet een vloerlamp aan de ene kant van de bank en een tafellamp op een bijzettafel aan de andere kant. Doe dan de plafondlamp uit. Wat er gebeurt is dat de kamer kleiner lijkt en de zithoek zich afbakent, precies zoals in een café waar je uren blijft plakken.
Belangrijk is dat die twee lampen niet dezelfde hoogte hebben. Een vloerlamp die uitkomt op ongeveer anderhalve meter en een tafellamp op zo’n zestig centimeter geven samen twee lichtvlakken op verschillende hoogtes, en dat is wat een kamer diepte geeft. Twee identieke schemerlampen aan weerskanten van de bank zien er symmetrisch uit, maar leveren één plat lichtbeeld op.
2. Ga naar warm licht en zet er een dimmer op
De meeste ledlampen die mensen in huis hebben branden rond de 3000 kelvin, en dat is voor een woonkamer aan de koele kant. Rond de 2700 kelvin wordt het huiselijk, en voor de lampen die vlak naast de bank staan mag het wat mij betreft nog warmer, richting de 2200 kelvin. Dat is het licht van een kaars, en het is geen toeval dat mensen daar rustig van worden.
Een dimmer erbij is geen luxe maar de helft van het effect. Licht dat om acht uur op honderd procent staat en om elf uur op dertig procent volgt je avond, en licht dat de hele avond hetzelfde blijft doet dat niet. Er zijn losse stekkerdimmers voor een paar tientjes, dus je hoeft hier geen elektricien voor te bellen.
3. Breng het licht omlaag, naar ooghoogte
Licht van boven maakt schaduwen onder ogen en kin, en daar wordt niemand mooier of gezelliger van. Licht dat ongeveer op ooghoogte van een zittend mens komt, dus rond de honderd tot honderddertig centimeter, valt over gezichten heen in plaats van erop. Dat is het verschil tussen een kamer waar je praat en een kamer waar je de televisie aanzet.
Praktisch betekent dat een tafellamp op een dressoir of een kastje achter de bank, en een vloerlamp met een kap die het licht zijwaarts en niet recht naar beneden gooit. Heb je een leesplek in de kamer, dan gelden daar andere regels, want daar moet het licht juist gericht op de bladzijde vallen. Dat leg ik uit in het stuk over de leeshoek in de woonkamer.
4. Laat het licht ergens op vallen
De trend die ontwerpers dit najaar noemen is indirect licht, en dat klinkt vager dan het is. Het komt erop neer dat je een lamp niet de kamer in laat schijnen maar tegen iets aan. Een wandlamp die tegen de muur omhoog schijnt, een spotje dat een plant aanlicht zodat er een schaduw op het plafond komt, een lamp achter een grote vaas.
Ik doe dit zelf met een klein uplightje achter een olifantsoor naast de bank, en het is het enige lichtpunt in de kamer waar bezoek iets over zegt. De reden dat het werkt is dat je niet de lamp ziet maar het effect, en het oog vult de rest zelf in. Muren met structuur, gordijnen van dikke stof en bouclé doen hier meer dan een gladde witte wand, want die vangen het licht en geven het korrelig terug.
5. Zet een lichtpunt in de verste hoek
De fout die ik het vaakst zie is dat alle lampen rond de zithoek staan en de rest van de kamer wegvalt in het donker. Dan zit je in een lichte bubbel met zwarte randen eromheen, en dat werkt benauwd. Eén lampje in de hoek die het verst van de bank ligt, desnoods een klein tafellampje op een kast, trekt de kamer weer open. Je kijkt dan door de ruimte heen in plaats van tegen een donkere wand aan.
Dit is ook de plek waar je iets geks kunt neerzetten. Een lamp die eruitziet als een object mag hier best opvallen, want hij staat uit de loop en je kijkt er de hele avond naar. Dat is trouwens waar de sculpturale lampen die overal opduiken hun nut bewijzen, niet boven de eettafel waar iedereen met zijn hoofd tegenaan stoot.
Wat je hier in één avond mee kunt
Van deze vijf kosten er drie helemaal niets. De plafondlamp uitdoen, de lampen die je al hebt verplaatsen naar de zijkanten van de bank en één lamp naar de verste hoek dragen, dat is een half uur werk. Warme lampen en een dimmer zijn de enige aankoop, en dat is nog steeds goedkoper dan wat dan ook waar je een bezorger voor nodig hebt.
Wat ik nadrukkelijk niet zou doen is ledstrips onder de bank plakken. Dat ziet er op een foto spannend uit en in het echt als een autoportier. Ben je toch aan het nadenken over de zithoek als geheel, dan helpt het om eerst de bank goed te zetten en daarna pas het licht. In onze bankengids staat hoe je die keuze aanpakt, en in het stuk over de opstelling van een hoekbank staat waar hij het beste tot zijn recht komt.
